प्रमुख परमाणु महाशक्ति राष्ट्र अमेरिका र रुस विश्वका विभिन्न मुलुकमा पुनः आआफ्नो प्रभाव विस्तार गर्न क्रियाशील बनेका छन्। अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामालाई विश्वमा आफ्नो प्रभाव देखाएर आगामी चुनाव पुनः जित्नु छ भने प्रधानमन्त्रीपछि पुनः राष्ट्रपतिको चुनाव जिते पनि विवादमा पर्नुभएका रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनलाई अन्बतर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा प्रभाव बढाएर आफू शक्तिशाली भएको देखाउन पर्ने बाध्यता छ। त्यसैका लागि अहिले अन्तर्राष्ट्रिय चलखेल निकै बढेका छन्। आगामी नोभेम्बर ४ मा हुने अमेरिकी राष्ट्रपति चुनावमा ओबामाले विपक्षी रिपब्लिकन उम्मेदवार मिट रोम्नीको कडा चुनौती सामना गर्नुपर्ने भएकाले भनी उहाँको अमेरिकी कूटनीति यतिखेर बढी आक्रामक देखिएको छ। ओबामाको यो आक्रामक कूटनीतिले गर्दा यतिखेर महाशक्ति राष्ट्रहरूबीच विश्वासको सङ्कट पैदा भएको छ।

एसिया र युरोपमा फैलिएको विश्वको सबैभन्दा ठूलो मुलुक रुसलाई यो क्षेत्रमा अमेरिकाको प्रभाव बढेको मन पर्दैन। सोभियत संघ विघटनको केही समयसम्म लगभग कहाली लाग्दो अवस्थामा पुगेको रुस अहिले पुनः पुरानो अवस्थामा र्फकन थालेको छ। राजनीतिक कारणले बिग्रेको अर्थतन्त्रमा सुधार गरेको रुसमा पुटिन नेतृत्वले अमेरिकासित मित्रवत् व्यवहार राख्दाराख्दै पनि आफ्नो पुरानो शक्ति, सामथ्र्य र प्रभावलाई घट्न नदिन विभिन्न अभियान शुरु गरेको छ।

रुसमा पुटिनको राजनीति र प्रभाव कमजोर बनोस् भनी पुटिनविरोधी जनमत बनाउन त्यहाँका विपक्षीहरूलाई अमेरिकाले जतिसुकै सहयोग गरे पनि त्यो प्रभावकारी बन्न सकेन। सम्पन्न रुसी राष्ट्रपति चुनावमा पुटिनलाई हराउन अनेक प्रयास गरिए पनि सफलता मिलेन। चुनाव जितिसकेपछि पनि व्यापक धाँधली, अनियमितता भयो भनी पश्चिमी सहयोगमा ठूलठूला विरोध प्रदर्शन भए तर पनि पुटिनलाई कमजोर बनाउन सक्ने आधार फेला पर्न सकेन। सोभियत संघको पतनको कारण थाहा पाइसक्नुभएका पुटिनले पृथक् ढंगले सोभियत कालीन झझल्को दिने आणविक परीक्षण र प्रदर्शनलाई निरन्तरता दिँदै पूर्वी युरोपमा अमेरिकी प्रभाव विस्तार रोक्न उहाँलेे लिनुभएको अडानकै कारण चुनाव जित्न उहाँलाई सहज भएको हो। यो कुरा अमेरिकी राष्ट्रपति ओबामालाई पनि राम्ररी थाहा छ। त्यही भएर नै उहाँले अहिले पूर्वी युरोपमा उत्तर एटलान्टिक सैनिक संगठन -नेटो) विस्तार र चीनलाई घेर्ने रणनीतिलाई चुनावी कूटनीतिक मुद्दा बनाउनुभएको छ।

चरम आर्थिक मन्दीबीच सत्ता सम्हाल्नुभएका ओबामाले आर्थिक मन्दी घटाउन र अमेरिकाको बिगे्रको अन्तर्राष्ट्रिय छवि सुधार्ने व्यक्त प्रतिबद्धता अनुसार काम गर्ने अभियानलाई निरन्तरता दिनुभएकाले उहाँको पार्टी डेमोक्रेटिक पार्टीले आगामी राष्ट्रपति चुनावमा उहाँलाई नै अगाडि सार्ने भएको हो। यद्यपि उहाँले पनि विभिन्न कारणले गर्दा अपेक्षा अनुसार काम गर्न सक्नुभएको छैन। राष्ट्रपतिको चुनाव जिते पनि संसद् विपक्षीको नियन्त्रणमा रहेकाले ओबामालाई काम गर्न निकै गाह्रो भएकोले पनि उहाँले मुलुकको आन्तरिक व्यवस्थापन र सुधारलाई भन्दा अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिलाई जोड दिनुपरेको उहाँको चुनावी बाध्यता हो। पूर्ववर्ती शासन जर्ज डब्ल्यू बुशको कूटनीतिक कमजोरीलाई नै आधार बनाएर चुनाव जित्नु भएका ओबामालाई अहिले आक्रामक कूटनीतिविना चुनाव जित्न सजिलो नभएकाले पनि उहाँको व्यवहार र गतिविधिमा आक्रामकपन बढेकोे हो। यो उहाँलाई चुनावका लागि बाध्यात्मक अवस्था भए पनि यसले विश्व कूटनीति नै प्रभावित बन्ने खतरा भने देखिएको छ। शशमलाउन सके सहज तर ज्यादै जटिल बन्दै गएको विश्वकूटनीति मामिलामा सन्तुलन आजको प्रमुख चुनौती हो। विश्वकूटनीति असफलतासँगै परमाणु युद्ध निम्त्याउने आजको जटिल परिवेशलाई सही मूल्यांकन गरी सन्तुलन मिलाउन चुके भने आजसम्म विकसित गरिएको मानव सभ्यता नै क्षणभरमा खरानी बन्न सक्ने अवस्थाप्रति समयमै सचेत हुन जरुरी छ। विश्वको परमाणु हतियारको ९५ प्रतिशतभन्दा बढी अंश ओगटेर बसेका अमेरिका र रुसले परमाणु हतियारको विवादलाई सहजै समाधान गर्ने मापदण्ड बनाउन नसक्ने र यसलाई पनि चुनावी मुद्दा बनाउने हो भने समस्या अरू बल्भि