यस वर्षको एसएलसी परीक्षाबाट लाखौंको संख्यामा उत्तीर्ण विद्यार्थीका लागि उच्चशिक्षा हासील गर्न सर्वसुलभ व्यवस्थापन गर्नु राज्यको प्रमुख दायित्व भए तापनि निजी स्तरमा सञ्चालित शिक्षण संस्थाहरूको सहयोग, सहभागिता तथा प्रतिबद्धताको पनि उत्तिकै महìव रहन्छ। विद्यालय तहको अन्तिम परीक्षा एसएलसीको नतीजा प्रकाशनपछि उच्च शिक्षा अध्ययनका लागि कुुुन बिषय, किन, कहाँ, कसरी पढ्ने बारे विद्यार्थी र अभिभावकबीच खुल्दुली हुनु स्वभाविकै हो। अल्लारे उमेरका विद्यार्थीले लहैलहैमा लागेर पढ्ने विषय र शिक्षण संस्था हचुवामा छान्दा पढाइ ओल्लो घाट न पल्लोतिर भएर हण्डर खाएको धेरै उदाहरण छन्। त्यसकारण एसएलसी पार भएका विद्यार्थीलाई श्रमबजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने नागरिक बनाउने शिक्षा प्रदान गर्नेतर्फ समयमा नै आवश्यक सल्लाह र सहयोग गर्न सरोकार पक्षले कञ्जुस्याइँ गर्नु हुँदैन।
श्रमबजारमा तीव्र प्रतिष्पर्धा भएको आजको विश्वमा हरेक क्षेत्रमा अवसर र चुनौतीहरू थ्ापिंदै गएका छन्। यस्तो बदलिंदो परिवेशको चुनौतीपूर्ण श्रम बजारमा खरो प्रतिस्पर्धा गर्न समयको माग अनुसार अध्ययन विषयको छनोट होश पुर्याएर गरिनु पर्दछ। तसर्थ कुन विषय किन र कहाँ
पढ्ने ? अभिभावक र अनुभवको सल्लाह र सुझाव मार्गदर्शन हुन सक्छ। विद्यार्थीको चाहना अनुसारको पठनपाठनलाई व्यवस्थापन कसरी गर्न सकिएला ? शिक्षण संस्था सञ्चालकहरूको चिन्ता र चिन्तनको विषय बन्नु पर्दछ। गुणस्तरीय पठनपाठन तर्जुमाका लागि क-कसले के-के भूमिका निर्वाह गर्नुपर्ला ? सरकार एवं सरोकार पक्षले आ-आफ्नो जिम्मेवारी इमानदारी पूर्वक निर्वाह गर्न चुक्नु हुँदैन। उच्चशिक्षा अध्ययनका लागि विद्यार्थी, अभिभावक शिक्षण संस्था तथा राज्य बीचको सहकार्यबाट गम्भीरतापूर्वक समयमा नै दूरदर्शी निर्णय र निष्कर्षमा पुग्नुपर्दछ।
यर्थाथमा विद्यार्थी आफैंलाई मात्र आप\mनो खुबी थाहा हुन्छ। त्यसकारण आफूले कक्षा एक देखि १० सम्म पढेको अनुभवका आधारमा मात्र उच्च शिक्षाको लागि विषय छान्ने निर्णय गर्नुपर्छ। कुनै पनि विषय सानो हुंदैन। आफूले पढेको विषयमा सतही ज्ञान मात्र नगरेर विशेषज्ञता हाँसिल गर्नुपर्दछ। तसर्थ विषय रोज्दा आफ्नो रुचि र क्षमता, शिक्षण संस्थाको साधनस्रोत, भौतिक सुविधा, योग्य शिक्षकको उपलब्धता आदि कुरामा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। शिक्षण संस्थाको विज्ञापन तथा पुस्तिका लेखिएका कुरालाई मात्रै विश्वास नगरी शैक्षिक सफलताका ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, शैक्षिक उपलब्धिको दिगोपन, व्यवस्थापनको स्तर, साधनस्रोतको पर्याप्तता र पारदर्शिता समेतलाई वस्तुनिष्ठ भएर प्रत्यक्ष अवलोकन गर्नुपर्दछ। भविष्यमा अपनाउने पेसा, त्यसके लागि श्रमबजारको माग तथा आफूले छानेको विषय पढ्न चाहिने लगानी, समयावधि, आफ्नो आर्थिक क्षमताबारे यथार्थपरक भएर गम्भीर विश्लेषण गर्नुका साथै अभिभावकसँग धक फुकाएर छलफल गरेर मात्र पढ्ने विषय र शिक्षण संस्था छनोटको निष्कर्षमा पुग्नु बुद्धिमानी कदम हो।
अभिभावकलाई विद्यार्थीको चालचलन, योग्यता र क्षमताबारे अरुलाई भन्दा बढी थाहा हुन्छ। छोराछोरीको इच्छा विपरीतका विषय जबर्जस्ती पढ्न लगाउँदा निरन्तर असफलताका कारण मानसिक तनावले आत्महत्या समेतका अपि्रय घटना हुने गरेको पाइन्छ। त्यसकारण छोराछोरीको क्षमता र रुचि अनुसारको विषय छनोट गर्न बाबु आमाले मित्रवत् सहजकर्ताको भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ। उनीहरूको भावनाको कदर गर्दै अध्ययन गरेको विषयगत उपलब्धिहरूको आधारमा मात्रै विषय छनोट गर्न प्रोत्साहित गरिनुपर्छ। जसले गर्दा भविष्यमा आफूले पढेको विषयमा विशेषज्ञता हाँसिल गर्न उनीहरू सक्षम होउन्।
छोराछोरीको विगतको शैक्षिक उपलब्धि पृष्ठभूमि जान्न शिक्षण संस्थासँग सम्पर्क गरेमा अझ सार्थक हुन्छ। त्यस्तै एक जिम्मेवार अभिभावकले आफ्नो आर्थिक हैसियतलाई ख्याल गर्दै पढाउने शिक्षण संस्थाको प्रचार प्रसारको वास्तविक धरातल समेतको वस्तुनिष्ठ अध्ययन अवलोकन गरेर मात्र शिक्षण संस्था छनोट गरेका खण्डमा पछि पछुताउनु नपर्ला।
सार्थक दूरदर्शी सोच राखेरमात्रै अनुशासित वातावरणमा शिक्षणसंस्था सञ्चालन गर्नुपर्छ। भनिन्छ, बाली लगाउन कम्तीमा एकवर्षको, फलफूल रोप्न १० वर्षको र मान्छेलाई शिक्षित बनाएर सफल नागरिक बनाउन एक सय वर्षको योजना बनाउनुपर्छ। देखासिकी गरी धुरी चढ्नुको साटो गम्भीरतापूर्वक संस्थाको दिगोपन तथा निरन्तर प्रगतिका लागि सम्भाव्यताको अध्ययन अनुसन्धानपछि मात्र शिक्षणसंस्था सञ्चालन गर्ने निष्कर्षमा पुग्दा फलदायी हुन्छ। संस्थाले आफ्नो लक्ष्य निर्विवाद हासिल गर्न व्यवस्थापनलाई चुस्त दुरुस्त राख्दै सेवाग्राहीको विश्वास जित्नुपर्छ। विद्यार्थी, शिक्षक, अभिभावकको आस्था र विश्वासको केन्द्रको रूपमा संस्थालाई स्थापित गर्ने लक्ष्यबाट संस्था निर्देशित हुनुपर्छ। विद्यार्थीको भाग्य र भविष्यलाई सदैव सर्वोपरि मानेर शैक्षणिक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिनुपर्छ। त्यसका लागि राज्यको सहयोग र सकारात्मक नीति नियम अपरिहार्य हुन्छ।
अर्कोतर्फ सञ्चालित उच्चमाविहरूको संख्यात्मक तथा गुणात्मक अवस्थाको अनुगमन निरीक्षणलाई सशक्त बनाउनुपर्ने हुन्छ। तोकिएको सर्त अनुसार विद्यालय सञ्चालन भएका छन् कि छैनन् ? निरन्तर अनुगमन हुनुपर्छ। शुल्कको पारदर्शिता एवं औचित्य पुष्टि गराउने व्यवस्था हुनुपर्छ। विद्यालयको सबै पक्षको पारदर्शिता बारे राज्य र स्वयं सेवाग्राही चनाखो हुनुपर्छ। साधनस्रोतको पर्याप्तता तथा तिनीहरूको अधिकतम उपयोगका साथै वस्तुनिष्ठ अनुगमन निरीक्षणको आधारमा पुरस्कार र दण्डको व्यवस्थाले एसएलसी पार गरेका लाखौं विद्यार्थीलाई विश्व श्रम बजारमा खरो प्रतिष्पर्धा गर्ने गुणस्तरीय शिक्षा प्रदान गर्न सकिने यर्थात हो।
